De Neanderthaler-vindplaats bij Peest is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een van de belangrijkste prehistorische vindplaatsen van Nederland. Hoewel er niet echt sprake is van een “nederzetting” in de moderne betekenis van het woord, zijn er sterke aanwijzingen dat Neanderthalers hier ongeveer 50.000 jaar geleden regelmatig verbleven en werktuigen vervaardigden.
Waarom is Peest zo bijzonder?
Archeologen hebben ongeveer 650 bewerkte vuurstenen en andere stenen artefacten gevonden, waaronder vuistbijlen, messen en schaven. Daarmee is dit de grootste bekende oppervlaktevindplaats van Neanderthaler-artefacten in Noord-Nederland. Op deze locatie zijn meer vuistbijlen gevonden dan in de rest van Noord-Nederland samen. Anders dan veel losse vondsten elders liggen de werktuigen hier in een archeologische context, waardoor onderzoekers iets kunnen zeggen over activiteiten die op deze plek plaatsvonden.
Ontdekking van de vindplaats
De aanleiding was de beroemde “Vuistbijl van Peest”, die begin jaren negentig door een particulier werd gevonden. Dat leidde in 2007 tot systematisch onderzoek onder leiding van Neanderthaler-specialist Marcel Niekus. Sindsdien zijn meerdere concentraties van artefacten ontdekt.
Wat deden de Neanderthalers daar?
De locatie ligt aan de rand van het beekdal van het Oostervoortsche Diep, een aantrekkelijke plek voor jagers-verzamelaars: toegang tot water; aanwezigheid van wild; beschikbaarheid van vuursteen voor werktuigproductie; relatief beschutte hogere gronden langs het beekdal. Een van de concentraties bevat veel afvalstukken van vuursteenbewerking. Dat wijst erop dat Neanderthalers hier ter plaatse werktuigen maakten en repareerden.
Internationaal belang
Archeologen beschouwen Peest inmiddels als een vindplaats van internationaal belang. Omdat Neanderthaler-vondsten in Nederland meestal losse objecten zijn zonder duidelijke context, biedt Peest een zeldzame kans om gedrag en ruimtegebruik van Neanderthalers in Noordwest-Europa te reconstrueren.
Lopend onderzoek
De provincie Drenthe heeft het terrein aangekocht voordat het wordt ingericht als natuurgebied. Eerst wordt aanvullend archeologisch onderzoek uitgevoerd, vooral in het beekdal waar mogelijk ook organisch materiaal zoals hout of botresten bewaard is gebleven. Zulke vondsten zouden uitzonderlijk waardevol zijn voor ons begrip van het leven van Neanderthalers in Drenthe.
Kortom: Peest lijkt geen permanente nederzetting van Neanderthalers te zijn geweest, maar waarschijnlijk een plek waar groepen Neanderthalers herhaaldelijk verbleven, jaagden en stenen werktuigen produceerden. De uitzonderlijke hoeveelheid vondsten maakt het een van de belangrijkste Neanderthalerlocaties van Nederland.
Neanderthaler bijl gevonden bij Peest, bron: Provincie Drenthe
