Voor haar master archeologie heeft Anouk Kroezen stagegelopen bij Vondsten on Tour, een project van het Hunebedcentrum. Tijdens deze stage heeft zij onderzoek gedaan naar de archeologie van gemeente Westerveld en hier korte stukken over geschreven voor het Hunebednieuwscafé. Met haar stukken wil Anouk mensen meenemen in de rijke geschiedenis van Westerveld en laten zien hoeveel moois er te ontdekken valt. In deze artikelen vertelt Anouk meer over de Fliegerhorst bij Havelte.
Oorlogen verdwijnen niet altijd nadat ze voorbij zijn. Ze blijven achter als een schaduw in het landschap. Met name moderne oorlogen, laten hun sporen achter in de bodem. In het Holtingerveld bij Havelte is de Tweede Wereldoorlog nooit echt verdwenen. Het maakt daar niet alleen deel uit van de geschiedenis, maar ook van de geografie. De Duitsers hebben flink huisgehouden in het landschap om het vliegveld Fliegerhorst aan te kunnen leggen. Daarnaast zijn er ook vele bomkraters nog te zien in het gebied.
Luchtfoto van het vliegveld bij Havelte, genomen op 26 december 1944 (bron: Hadders 2024)
Tijdens de Tweede Wereldoorlog legde de Luftwaffe in Nederland drie nieuwe vliegvelden aan, aanvankelijk waren dit de vliegvelden van Volkel en Peest. In oktober van 1942 werd als derde het vliegveld bij Havelte aangelegd. Voordat het vliegveld aangelegd kon worden moest er nog wel veel gebeuren, zo was er bijvoorbeeld erg veel zand nodig, daarvoor is een deel van de Havelterberg afgegraven. De werkzaamheden verliepen erg langzaam, daardoor was de eerste startbaan pas klaar in december van 1943. Deze had een lengte van 1400 meter en een breedte van 40 meter. Op het vliegveld stonden 22 hangars, een tankstation, kazernes, opslagplaatsen voor brandstof, een waterreinigingscentrale, een brandweergebouw, een commandotoren en een schietbaan. Bij de aanleg van het vliegveld waren wel 5600 arbeiders betrokken, zij kwamen uit het hele land. De groep bestond uit gedetineerden, dwangarbeiders en Joodse mannen. Deze laatste groep werd naar kamp Westerbork gestuurd zodra ze het harde werk niet meer aankonden.
Een openluchthangar op de Fliegerhorst, openluchthangars zijn omringt door een aarden wal en overdekt met camouflage. Deze foto is waarschijnlijk genomen na het grote bombardement in 1945 (bron: Hadders 2024)
In februari 1945 werd het vliegveld uitgebreid, omdat er tweede startbaan aangelegd ging worden. Deze is er uiteindelijk nooit gekomen. Om ruimte te maken werd de nabijgelegen Bisschopsberg afgegraven. Ook wilden de Duitsers de twee hunebedden van Havelte (D53 & D54) laten weghalen. Dit had niet alleen te maken met de uitbreiding, ze konden namelijk ook door geallieerden gebruikt worden als herkenningspunt. De hunebedden zijn gelukkig niet permanent verwijderd, professor Albert Egges van Giffen heeft daar een stokje voor gestoken. D53 werd afgebroken en de stenen werden in een kuil van zo’n 6 meter diep gelegd, D54 werd begraven met zand. Na de Tweede Wereldoorlog zijn de hunebedden van Havelte weer in ere hersteld.
Hunebed D53 nu (bron: Drenthe.nl)
In 1944 en 1945 werd de Fliegerhorst hevig gebombardeerd door geallieerden, maar ondanks de schade werd er nog wel gebruik gemaakt van het vliegveld. Na 24 maart 1945 was het echter gedaan met het vliegveld van Havelte. Die dag wierpen de Amerikanen 271 ton aan brisantbommen op het vliegveld, de schade was te groot om het vliegveld nog te kunnen gebruiken. Ook nu zijn er nog sporen te zien van zowel het vliegveld als de bombardementen, zo zijn er in het Holtingerveld veel bomkraters en sporen van oude militaire gebouwen te zien.
Deze kaart geeft duidelijk alle structuren in het landschap rondom de Fliegerhorst weer (bron: Schriek & van der Beex 2018)
De bombardementen van de Tweede Wereldoorlog hebben naast kraters, ook veel onontplofte bommen achtergelaten. In 1990 werd het gebied rondom het oude vliegveld grondig onderzocht. Er werden toen in totaal rond de 180 bommen gevonden, maar dit was nog lang niet alles. Zo werd het gebied in 2011 nog een keer onderzocht, toen vond men 207 verdachte voorwerpen. Het laatste actieve onderzoek bij de startbaan was in 2022, toen het fietspad (dat parallel liep aan de startbaan) verbreed moest worden. Ook nu worden er nog steeds bommen gevonden rondom het oude vliegveld. Uit de afgelopen vijf jaar zijn er tal van nieuwsberichten dat er opnieuw een of meerdere bommen zijn gevonden.
Een van de vele bommen die gevonden is in het Holtingerveld (bron: RTV Drenthe 2023)
Het verhaal van de Fliegerhorst laat zien hoe oorlog niet alleen mensenlevens raakt, maar ook landschappen blijvend verandert. Wat tijdens de Tweede Wereldoorlog werd aangelegd, afgebroken, gebombardeerd en begraven, werkt tot ver na de bevrijding door in de bodem. De sporen die vandaag nog zichtbaar zijn maken duidelijk dat de oorlog nooit volledig verdwijnt.
Bronnen
‘Bommen en munitie gevonden bij oud Duits vliegveld in Havelte’ (2023) RTV Drenthe, 25 augustus. Beschikbaar op: RTVDrenthe.nl (Geraadpleegd: 1 april 2026).
‘Bom uit Tweede Wereldoorlog gevonden bij Havelte, omgeving uit voorzorg afgezet’ (2024) TV Drenthe, 21 april. Beschikbaar op: RTVDrenthe.nl (Geraadpleegd: 1 april 2026).
Drenthe.nl (z.d.) Hunebed D53 en D54. Beschikbaar op: Hunebed D53 en D54 | Drenthe (Geraadpleegd: 13 april 2026).
Hadders, A. (2024) Het Nederlandse Landschap en de Tweede Wereldoorlog 1939 – 1945, masterscriptie, Rijksuniversiteit Groningen.
‘Holtingerveld deels dicht vanwege zoektocht naar 79 verdachte objecten, mogelijk bommen’ (2025) RTV Drenthe, 1 oktober. Beschikbaar op: RTVDrenthe.nl (Geraadpleegd: 1 april 2026).
Morren, F. (2025) ‘Grote zoektocht naar explosieven bij voormalig vliegveld Steenwijk: ‘Als ze roesten, worden ze gevaarlijk’’, De Stentor, 10 oktober. Beschikbaar op: DeStentor.nl (Geraadpleegd: 1 april 2026).
‘Onderzoek naar tientallen ‘verdachte objecten’ op Holtingerveld levert vier explosieven op’ (2025) RTV Drenthe, 4 november. Beschikbaar op: RTVDrenthe.nl (Geraadpleegd: 1 april 2026).
‘Opgravingen voormalig Duits vliegveld in Havelte’ (2011) RTV Drenthe, 22 maart. Beschikbaar op: RTVDrenthe.nl (Geraadpleegd: 1 april 2026).
Ophoff, S. & Feitsma, J. (2022) ‘Opnieuw groot onderzoek naar explosieven in Havelte’, RTV Drenthe, 31 augustus. Beschikbaar op: RTVDrenthe.nl (Geraadpleegd: 1 april 2026).
Schriek, M., van der & Beex, W. (2018) The application of LiDAR-based DEMs on WWII conflict sites in the Netherlands, Journal of Conflict Archaeology, 12:2, pp. 94-114.
‘Vliegvelden in oorlogstijd, Havelte’ (z.d.) Beschikbaar op: NIMH.nl (Geraadpleegd: 1 april 2026).
